| اطلاع رسانی > اخبار >
.: اخبار

یادداشت

ضرورت بین‌المللی شدن آموزش عالی (با تأکید بر آموزش مهندسی)
دکتر جعفر توفیقی داریان، عضو انجمن آموزش مهندسی، عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس و رئیس جمعیت توسعه‌ی علمی ایران

ضرورت بین‌المللی شدن آموزش عالی (با تأکید بر آموزش مهندسی)

جعفر توفیقی داریان

عضو انجمن آموزش مهندسی، عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس و رئیس جمعیت توسعه‌ی علمی ایران

آذر 95

 


  • اولین نکته‌ای که در خصوص مفهوم بین‌المللی شدن باید مطرح نمود، تفاوتی است که با مفهوم جهانی شدن دارد. این دو مفهوم به هم مرتبط هستند ولی معنای یکسانی ندارند. جهانی شدن اشاره به روندهای جاری و آتی در عرصه‌های اقتصادی، آکادمیک و ... دارد که در دنیای امروز قابل مشاهده‌اند. در حالیکه بین‌المللی شدن عبارتست از سیاستها و اقداماتی که نهادها، نظامهای آکادمیک و حتی افراد دنبال می‌کنند تا بتوانند در فرآیند جهانی شدن حضور داشته باشند. بدین‌ترتیب، بین‌المللی شدن آموزش عالی نیز شامل اقداماتی است که توسط دانشگاهها و مؤسسات آموزشی و پژوهشی در دستور کار قرار میگیرد و با هدف تلفیق رویکردهای مختلف جهانی و فرهنگی در کارکردهای آموزشی، پژوهشی و خدماتی دانشگاهها و نهادهای آموزش عالی تعریف می‌شود. به عبارتی دیگر جهانی شدن اجتناب ناپذیر است ولی بین‌المللی شدن در گرو انتخاب و خواست هر کشور است.

  •    انگیزه‌ی دانشگاهها از بین‌المللی شدن می­‌تواند سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و یا آکادمیک باشد:

1.       مباحث سیاسی نظیر سیاست خارجی کشورها، ایجاد امنیت ملی، صلح و گفتگو و ارتقاء هویت ملی از جمله مسائلی بودند که در دهه‌های اخیر نقش قابل‌توجهی در بین‌المللی شدن نظام آموزش عالی بسیاری از کشورها ایفا نموده‌اند.

2.       انگیزه‌های اقتصادی از جمله رشد و رقابت‌پذیری، تأمین تقاضای آکادمیک، ورود به بازار نیروی کار، انگیزه‌های مالی و ... هستند.

3.       در حوزه‌ی مسائل اجتماعی و فرهنگی می‌توان به نقش دانشگاهها در ایجاد گفتمان مشترک میان فرهنگهای مختلف و تربیت افراد با شایستگی‌هایی در ترازهای جهانی اشاره نمود.

4.       انگیزه‌های آکادمیک نیز شامل توجه به ابعاد بین‌المللی و بین فرهنگی در فعالیتهای پژوهشی و آموزشی و بالا بردن اعتبار/ رتبه‌ی نهادهای آموزش عالی است که با بهبود کیفیت و استانداردهای آموزشی حاصل می‌شود.

  • به منظور بین‌المللی شدن دانشگاهها و نظام آموزش عالی، برخی اقدامات نظیر برنامه‌های همکاری بین مرزی، جذب دانشجویان بین‌المللی، برگزاری دوره‌های آموزشی و اعطای مدارک به زبان انگلیسی در دستور کار کشورها قرار گرفته است. علاوه بر این موارد، موضوعاتی نیز از قبیل بین‌المللی کردن فرآیندهای آموزشی و یادگیری نیز مورد توجه قرار گرفته است. در مجموع می‌توان گفت که بین‌المللی شدن به شاخصی برای سنجش کیفیت آموزش عالی در کشورها بدل گشته است.

  • حرکت به سوی بین‌المللی شدن آموزش عالی مستلزم درک و پذیرش مجموعه‌ای از پیش‌نیازهای فکری و ذهنی است. برای نمونه، پذیرش این واقعیت که می‌بایست میان فرهنگهای مختلف یک گفتمان مشترک ایجاد گردد و این گفتمان جز با احترام متقابل بین فرهنگها شکل نخواهد گرفت. شکل‌گیری چنین گفتمانی همچنین نیازمند در پیش گرفتن رویکردی انعطاف‌پذیر برای مواجهه با چالشها و مسائل پیش رو خواهد بود.

  • از دیگر پیش‌نیازها، می‌توان به زیرساختهای موردنیاز برای بین‌المللی شدن آموزش عالی اشاره نمود. برای مثال، ارتقاء سطح زبان انگلیسی میان اعضای هیأت علمی و دانشجویان یکی از این موارد است. چرا که مهارتِ تعاملاتِ نوشتاری و گفتاری به زبان انگلیسی نقش کلیدی در برگزاری و موفقیت دوره‌های بین‌المللی و برنامه‌های تبادل دانشجو ایفا می‌کند. از سوی دیگر، با توجه به آنکه بخش قابل توجه منابع آکادمیک دنیا به زبان انگلیسی موجود است (حدود 28 درصد)، ارتقاء سطح زبان دانشجویان و اعضاء هیأت علمی منجر به تسهیل دسترسی آنها به دانش روز دنیا و به تبع آن تسریع در پیشرفت علمی نظام آموزش عالی در کشور خواهد گردید.

  •   از دیگر ابزارهای موجود برای بین‌المللی شدن نظامهای آموزش عالی، می‌توان به برنامه‌های تبادل دانشجو، اعضای هیأت علمی و پژوهشگر اشاره نمود. یکی از الزامات موفقیت و افزایش چنین برنامه‌هایی ایجاد و توسعه‌ی افقهای آکادمیک مشترک میان کشورهاست. برای نمونه، توسعه‌ی اقتصادی پایدار و یا کاهش تصاعد گازهای گلخانه‌ای و همچنین افزایش مصرف انرژی‌های سبز از جمله اولویتهای کشورهای مختلف در عرصه‌ی علم و فنآوری به شمار می‌رود. لذا برای آنکه برنامه‌های مشترک آکادمیک علمی و پژوهشی با این کشورها بتواند تعریف و عملیاتی گردد، کشور ما نیز می‌بایست برنامه‌های همسو با توسعه‌ی پایدار و افزایش کاربرد انرژی‌های تجدیدپذیر را افزایش دهد.

  •   با توجه به نقش تعیین‌کننده‌ی روندهای جهانی شدن، کشور ما نیز باید توجه زیادی به این مسأله داشته باشد و استراتژی خود برای بین‌المللی شدن آموزش عالی را مبتنی بر روندهای جهانی شناسایی کرده و مورد توجه قرار دهد؛ چرا که دانشگاه‌های ما در قبال تحولات آینده مسئولیت داشته و از جمله نهادهایی هستند که می‌بایست زمینه‌ی مناسب را برای ورود به عرصه‌های مختلف و حرکت در مسیر جهانی شدن فراهم کنند.

  • روندهای جهانی شدن در حوزه‌ی آموزش عالی را می‌توان به دو دسته‌ی کلی طبقه‌بندی نمود که یکی به محتوای آموزش و دیگری به کیفیت آموزشها ارتباط دارد:

1.       دسته‌ی اول شامل روندهایی می‌شوند که پیش‌بینی می‌شود نقش قابل‌توجهی در پیشرفت حوزه‌های مختلف علم و فنآوری و رسیدن به مرزهای دانش ایفا خواهند نمود. از جمله‌ی این حوزه‌ها بحث توسعه‌ی پایدار، انرژی‌های تجدیدپذیر، فنآوری‌های نوظهور و پیشرفته و ... را می‌توان نام برد. نظام آموزش عالی کشور باید بتواند برنامه‌هایی را برای مواجهه با این روندها طرح‌ریزی و پیاده‌سازی نماید تا در عرصه‌های جهانی حرفی برای گفتن داشته باشد.

2.       دسته‌ی دوم شامل روندهایی است که نظام آموزش عالی را در کشورها متحول و تحت تأثیر قرار می‌دهد. از جمله آموزش‌های مجازی، فنآوری‌های یادگیری و یادگیری دیجیتال، روش‌ها و برنامه‌های جدید آموزشی و تحصیلی همچون برنامه‌های پویا[1]، یادگیری مشارکتی و ... لذا تلاش برای بین‌المللی شدن آموزش عالی مستلزم ارتقاء وضعیت این نظام در این حوزه‌ها نیز هست.

  •   نکته‌ی حائز اهمیت در بین‌المللی شدن نظام آموزش عالی آن است که این فرآیند مطابق با اصول و نُرمهای شناخته‌شده و استاندارد صورت بگیرد. لذا می‌بایست مجموعه‌ای از اصول، قواعد و قوانین برای تنظیم تعاملات و اقداماتی که باید در این راستا صورت پذیرد، وجود داشته باشد. در پرتو چنین بستری اقدامات مختلفی را می‌توان در راستای بین‌المللی شدن نظام آموزش عالی در کشور در دستور کار قرار داد:

1.       انجام مطالعات پیمایش در خصوص مؤسسات آموزش عالی در سطح کشور و جهان با هدف شناسایی روندهای فعلی و تدوین سیاست‌های کلان. برای مثال، و همانطور که در نمودار زیر دیده می‌شود، طی پیمایشی که در کشورهای اروپایی انجام شده است، مؤسسات آموزشی اروپایی به‌ترتیب موارد ذیل را در بین‌المللی شدن خود حائز اهمیت قلمداد نموده‌اند:

·         بهبود کیفیت خدمات خود دانشگاه

·         آماده نمودن دانشجویان برای مواجهه با پدیده‌ی جهانی شدن

·         جذب دانشجویان بین‌المللی

·         بهبود رتبه‌ی جهانی دانشگاه

·         بهبود کیفیت فعالیتهای تحقیق و توسعه

·         رقابت‌پذیری بیشتر با سایر دانشگاهها

·         تأمین نیاز بازار و تربیت دانش‌آموخته‌هایی که مهارت لازم برای ورود به بازارهای جهانی را دارند.

·         منافع مادی دانشگاه


2.  طراحی و توسعه‌ی رشته‌های آموزشی جدید که با روندهای جهانی شدن همسو باشد.

3.       تقویت برنامه‌های آموزشی به گونه‌ای که از محتوایی چندفرهنگی و بین‌المللی برخوردار باشد (تدریس دروس به زبان انگلیسی و اعطای مدارک بین‌المللی).

4.       افزایش همکاری‌های پژوهشی بین‌المللی

5.       برنامه‌ی جابجایی و تبادل دانشجو و اعضای هیأت علمی با سایر دانشگاهها

6.       طراحی برنامه‌های آموزشی مجازی و از راه دور

7.       اجرای پروژه‌های توسعه‌ای با هدف ارتقاء توانمندی

  • در سالهای اخیر قاره‌ی اروپا در حوزه‌ی بین‌المللی شدن فعالیتهای مفیدی انجام داده و برنامه‌های مختلفی را با سایر قاره‌های جهان در دستور کار خود قرار داده است. برای مثال در سال 2014 بیانیه‌ی جهانی گفتمان درباره‌ی آینده‌ی بین‌المللی شدن آموزش عالی در خلیج نلسون ماندلا در آفریقای جنوبی توسط نه مرکز ملی در آفریقای جنوبی، 6 سازمان منطقه‌ای و 9 سازمان از سایر نقاط جهان به امضا رسید. امضاءکنندگان این بیانیه توافق کردند که دستورکار بین‌المللی شدن آموزش عالی می‌بایست برای سه حوزه‌ی توسعه‌ای ذیل اولویت قائل شود:

1.       بهبود کیفیت و تنوع برنامه‌هایی که با هدف جابجایی و تبادل دانشجو و هیأت علمی به انجام می‌رسد.

2.       افزایش تمرکز بر بین‌المللی شدن محتوای برنامه‌های آموزشی و خروجی‌های یادگیری

3.       توجه و تعهد بیشتر نظامهای آموزش عالی دنیا بر  همکاری‌های آموزشی عادلانه و مبتنی بر اصول اخلاقی

  •   نکته‌ی حائز اهمیت در برنامه‌های بین‌المللی شدن کشورهای پیشرو در این زمینه، توجه به بخش خصوصی و مؤسسات خصوصی آموزش عالی در این خصوص است. لذا جایگاه و اهمیت مؤسسات آموزشی غیردولتی در برنامه‌های  بین‌المللی شدن نظام آموزش عالی می‌بایست موردتوجه قرار گیرد.

  • در نهایت به منظور عملیاتی شدن اهداف بین‌المللی شدن آموزش عالی در کشور، این موارد می‌بایست در سیاستها، اسناد و برنامه‌های کلان کشور نیز منعکس گردد و یکپارچگی مناسبی میان آنها وجود داشته باشد.

 

  • در نظام‌های آموزش عالی، آموزش‌های مهندسی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار هستند زیرا رسالت این آموزش‌ها تربیت سرمایه‌های انسانی متخصص و متعهد و همچنین تولید علوم و فناوری‌هایی است که باید راه‌حل‌محور و مشکل‌گشا باشند. در جهان امروز که با بحران‌های جدی از نظر انرژی و محیط زیست، بحران آب و خاک، سوخت‌های فسیلی، آلودگی رود خانه‌ها و دریاها، فقر و گرسنگی، بهداشت و غیره مواجه است نقش آموزش‌های مهندسی بیش از پیش حائز اهمیت می‌شود. زیرا برونداد این آموزش‌ها باید از آن چنان کیفیت و توانمندی برخوردار باشند تا بتوانند دانش، مهارت و فناوری‌های موردنیاز مقابله با این چالش‌ها را فراهم کنند و زمینه‌های توسعه‌ی پایدار جوامع را ایجاد نمایند. بدیهی است که بسیاری از این چالش‌ها جهانی‌اند و راه حل بومی ندارند لذا نیاز به انسان‌هایی با قابلیت‌ها و شایستگی‌هایی در تراز جهانی دارند. از اینرو آنچه که در ضرورت بین‌المللی شدن آموزش عالی بیان شد در آموزش‌های مهندسی از اهمیت دو چندان برخوردار می‌شود. و این ضرورت ایجاب می‌کند که دانشگاه‌ها و بویژه دانشکده‌های فنی و مهندسی بیش از پیش در زمینه‌سازی و فراهم کردن الزامات بین‌المللی شدن کوشا باشند و با تجدید نظر در رشته‌ها و محتوای آموزش و تحول در شیوه‌های یاددهی یادگیری و ایجاد توازن در توانمندی‌های دانشی ، مهارتی و بینشی دانشجویان و دانش‌آموختگان خود، راه را برای گام نهادن دراین مسیر پر پیچ و خم هموار نمایند. 

[1] Mobility programs



بازگشت1395/09/09
نظرات کاربران
تاييديه : تشخيص عامل غير انساني    
توجه : نظر شما پس از تایید مدیر سایت در سایت نمایش داده می شود !
شیربان     1395/09/09   11:24:00
با تشکر از قراردادن این مطلب بسیار مفید در سایت.